Τι είναι το gothic rock; Ένας σύντομος οδηγός

Το gothic rock είναι ένα από εκείνα τα είδη που όλοι έχουν ακούσει, αλλά λίγοι μπορούν να περιγράψουν με ακρίβεια. Από πού προέρχεται, πώς ακούγεται και γιατί η επιρροή του φαίνεται όχι μόνο στη μουσική, αλλά και στον τρόπο που ντύνονται οι άνθρωποι;

Το gothic rock γεννήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του '70 και στις αρχές του '80 ως κλάδος του post-punk, συνδυάζοντας σκοτεινούς ήχους κιθάρας με βαριά ατμόσφαιρα και χαρακτηριστική οπτική αισθητική. Το είδος διαμορφώθηκε από συγκροτήματα όπως οι Bauhaus, οι Siouxsie and the Banshees και οι The Cure. Η επιρροή του στη μόδα και την εναλλακτική κουλτούρα συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Σε αυτό το άρθρο θα βρεις:

• από πού προέρχεται το gothic rock και τι το ξεχωρίζει από άλλα εναλλακτικά είδη
• ποια συγκροτήματα το διαμόρφωσαν και πώς ακούγεται σήμερα
• πώς η gothic μουσική επηρέασε τον τρόπο ντυσίματος

Ας ξεκινήσουμε.

Πώς διαμορφώθηκαν ο ήχος και η αισθητική του gothic rock;

Punk και post-punk ως αφετηρία

Το gothic rock ξεπήδησε κατευθείαν από το post-punk, το κίνημα που εμφανίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του '70 ως αντίδραση στην ωμή ενέργεια του punk. Τα συγκροτήματα άρχισαν να αναζητούν πιο σκοτεινούς ήχους, πιο αργά τέμπο και στίχους γεμάτους ανησυχία αντί για επιθετικότητα. Δεν ήταν μια απότομη ρήξη, μάλλον μια σταδιακή μετατόπιση προς κάτι πιο ατμοσφαιρικό.

Το punk έδωσε τη δομή και την ανεξαρτησία από το mainstream. Το post-punk πρόσθεσε πειραματισμό με το reverb της κιθάρας, το μπάσο στο προσκήνιο και φωνητικά που μοιάζουν περισσότερο με απαγγελία παρά με τραγούδι. Από τον συνδυασμό αυτών των δύο προσεγγίσεων άρχισε να διαμορφώνεται αυτό που σήμερα αναγνωρίζουμε ως ήχο gothic rock.

Αξίζει να θυμόμαστε ότι η σκηνή αναπτύχθηκε παράλληλα σε πολλά μέρη ταυτόχρονα. Το Λονδίνο ήταν το κέντρο της, αλλά παρόμοιες αναζητήσεις γίνονταν στο Λιντς, το Μάντσεστερ και το Μπέρμιγχαμ. Κάθε πόλη είχε τα δικά της κλαμπ, δισκογραφικές και fanzines, που έχτιζαν ένα τοπικό δίκτυο πριν τίποτα φτάσει σε ευρύτερο κοινό. Αυτή ακριβώς η οργανική δομή έκανε το είδος να εξελίσσεται φυσικά, χωρίς κεντρικό σχέδιο ή ένα κυρίαρχο κέντρο αποφάσεων. Το αποτέλεσμα ήταν ότι ακόμα και μέσα στο πρώιμο gothic rock μπορείς να ακούσεις αρκετές διαφορές στην παραγωγή και την ενορχήστρωση, ανάλογα με το συγκρότημα και την πόλη εγγραφής. Το κλίμα της σκηνής αντικατοπτρίστηκε και στον τρόπο ντυσίματος των θαυμαστών της, και σήμερα μπορείς να το αναβιώσεις με rock ρούχα για άνδρες εμπνευσμένα από εκείνη την εποχή.

Σημαντικό ρόλο έπαιξε και η τεχνολογία ηχογράφησης. Τα στούντιο άρχισαν τότε να πειραματίζονται με plate reverb και tape delay, και αυτά τα εφέ κατέληγαν στις ηχογραφήσεις όχι ως διακόσμηση, αλλά ως βασικό στοιχείο του ήχου. Η κιθάρα έπαψε να είναι μόνο μελωδικό όργανο και έγινε ένα ηχητικό στρώμα που γέμιζε τον χώρο ανάμεσα στα φωνητικά και τον ρυθμό. Αυτή η τεχνική αλλαγή επηρεάζει άμεσα το πώς ακούγεται το gothic rock μέχρι σήμερα.

Ποια συγκροτήματα διαμόρφωσαν το είδος στα τέλη της δεκαετίας του '70 και στις αρχές της δεκαετίας του '80;

Ένα από τα πρώτα και πιο επιδραστικά συγκροτήματα θεωρείται οι Bauhaus, ένα βρετανικό κουαρτέτο που το 1979 κυκλοφόρησε το single «Bela Lugosi's Dead». Αυτή η ηχογράφηση, με το χαρακτηριστικό, εκτεταμένο reverb και τη σκοτεινή ατμόσφαιρα, εμφανίζεται συχνά ως σημείο αναφοράς για τις απαρχές του είδους. Λίγο αργότερα άφησαν το στίγμα τους οι Siouxsie and the Banshees και οι The Cure, αν και κανένα από τα δύο συγκροτήματα δεν περιορίστηκε ποτέ αποκλειστικά σε μία κατηγορία.

Οι Sisters of Mercy και οι Fields of the Nephilim ανέπτυξαν αυτή την κατεύθυνση στο πρώτο μισό της δεκαετίας του '80, εισάγοντας πιο πυκνές ενορχηστρώσεις και πιο επεξεργασμένες παραγωγές. Τότε ακριβώς το είδος άρχισε να αποκτά πιο ξεκάθαρη ταυτότητα ως κάτι αυτόνομο, όχι απλώς μια παραλλαγή του punk.

Κάθε συγκρότημα έφερνε κάτι διαφορετικό. Οι Bauhaus συνδύαζαν μινιμαλισμό και θεατρικότητα ταυτόχρονα, κάτι που ακούγεται σαν αντίφαση, αλλά στις ηχογραφήσεις λειτουργεί εκπληκτικά αρμονικά. Οι Siouxsie and the Banshees πειραματίζονταν με εξωτικές κλίμακες και ασυνήθιστους ρυθμούς, με αποτέλεσμα τα άλμπουμ τους εκείνης της περιόδου να ακούγονται πολύ διαφορετικά μεταξύ τους. Οι The Cure από την άλλη κυμαίνονταν μεταξύ καταθλιπτικού μινιμαλισμού και σχεδόν pop μελωδικότητας, κάτι που τους έφερε κοντά σε ακροατές που δεν είχαν ποτέ ασχοληθεί με το punk υπόβαθρο του είδους. Οι Sisters of Mercy εισήγαγαν την ηλεκτρονική ντραμ μηχανή ως μόνιμο στοιχείο του ήχου τους, όχι ως πείραμα, και αυτή η επιλογή τους ξεχώριζε καθαρά από την υπόλοιπη σκηνή. Γνωρίζοντας αυτές τις διαφορές, καταλαβαίνεις πιο εύκολα γιατί το gothic rock δεν ήταν ποτέ ένα ομοιογενές είδος με ένα μοναδικό πρότυπο.

Τι ξεχωρίζει το gothic rock από άλλα είδη εναλλακτικής μουσικής;

Το πιο χαρακτηριστικό είναι ο τρόπος που χτίζεται η ατμόσφαιρα. Η κιθάρα στο gothic rock παίζει συνήθως με πολύ reverb και λειτουργεί συχνά ως υφή, όχι μόνο ως μελωδία ή riff. Το μπάσο είναι εμφανές και δυναμικό, ενώ τα ντραμς έχουν μηχανικό χαρακτήρα, μερικές φορές σχεδόν υπνωτικό. Το σύνολο δημιουργεί μια ηχητική αίσθηση χώρου που ξεχωρίζει το είδος από το βαρύτερο metal ή το πιο ωμό punk.

Οι στίχοι επικεντρώνονται σε υπαρξιακά θέματα: στο πέρασμα του χρόνου, τη μοναξιά, την αναζήτηση νοήματος. Δεν είναι τυχαία επιλογή, γιατί αυτό ακριβώς το περιεχόμενο ξεχωρίζει το gothic rock από εναλλακτική μουσική που εστιάζει στην καθημερινότητα ή την κοινωνική αντίδραση. Τα φωνητικά μπορεί να είναι τραχιά ή και θεατρικά, αλλά πάντα υπηρετούν την ατμόσφαιρα, όχι την επίδειξη τεχνικής.

Το ίδιο το όνομα του είδους μπορεί να παραπλανά. Δεν έχει να κάνει με τον γοτθικό αρχιτεκτονικό ρυθμό ούτε με τη λογοτεχνία τρόμου, αν και αυτές οι συνειρμοί δεν είναι εντελώς άσχετοι. Το gothic rock είναι κυρίως μια συγκεκριμένη προσέγγιση στον ήχο και την ατμόσφαιρα, όχι ένα σύνολο υποχρεωτικών συμβόλων ή αισθητικών στοιχείων. Γι' αυτό ακριβώς τόσο διαφορετικά συγκροτήματα μπορούν να ανήκουν σε αυτό το κίνημα, ακόμα κι αν με την πρώτη ακρόαση ακούγονται εντελώς διαφορετικά.

Αν συγκρίνεις το gothic rock με το darkwave, που αναπτύχθηκε παράλληλα, η διαφορά γίνεται ξεκάθαρη: το darkwave χρησιμοποιούσε τα συνθεσάιζερ ως κύριο εργαλείο, ενώ το gothic rock παρέμενε πιστό στην κιθάρα ως κέντρο του ήχου, ακόμα κι αν την περιέβαλλε με στρώματα εφέ. Σε σύγκριση με το heavy metal, το gothic rock εγκαταλείπει την επιθετικότητα και την ταχύτητα υπέρ του χώρου και της επανάληψης. Αυτές οι διαφορές δεν είναι θέμα καλύτερης ή χειρότερης προσέγγισης, απλώς κάθε κατεύθυνση εξυπηρετεί διαφορετικό ηχητικό στόχο. Καταλαβαίνοντας αυτό, είναι πιο εύκολο να βρίσκεις τον δρόμο σου σε playlists και καταστήματα μουσικής, όπου τα είδη συχνά αναμειγνύονται χωρίς ιδιαίτερη λογική.

Πώς ακούγεται σήμερα το gothic rock και ποιοι το δημιουργούν;

Το είδος δεν σταμάτησε στα χρόνια του '80. Σήμερα υπάρχουν πολλά συγκροτήματα που αντλούν από εκείνο τον ήχο, αλλά τον επεξεργάζονται με τον δικό τους τρόπο. Γκρουπ όπως οι Lebanon Hanover και οι Boy Harsher συνδυάζουν τον μινιμαλισμό του cold wave με ηλεκτρονικά υπόβαθρα, διατηρώντας το χαρακτηριστικό σκοτεινό κλίμα και τον αργό ρυθμό. Οι δίσκοι τους ακούγονται διαφορετικά από τα κλασικά άλμπουμ των The Cure, αλλά η ατμόσφαιρα είναι αναγνωρίσιμη από τα πρώτα μέτρα. Αν αναρωτιέσαι αν οι The Cure ανήκουν καν σε αυτό το είδος, αξίζει να διαβάσεις ξεχωριστό άρθρο για τη θέση των The Cure στο gothic.

Η σκηνή είναι ποικιλόμορφη. Κάποιοι καλλιτέχνες μένουν πιο κοντά στον κλασικό ήχο με ηλεκτρική κιθάρα και reverb, άλλοι κινούνται προς το synth-pop ή το industrial. Υπάρχουν και εκείνοι που ενσωματώνουν στοιχεία neofolk ή dark ambient, με αποτέλεσμα τα όρια μεταξύ των υποειδών να είναι συχνά ρευστά. Αυτό κάνει δύσκολο να ορίσεις σήμερα ένα μοναδικό πρότυπο που να ταιριάζει σε όλους.

Αξίζει επίσης να θυμάσαι ότι το gothic rock δεν υπάρχει αποκλειστικά σε underground κύκλους. Φεστιβάλ όπως το Wave-Gotik-Treffen στη Λειψία προσελκύουν κάθε χρόνο δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους από όλο τον κόσμο, κάτι που δείχνει ότι το ενδιαφέρον για το είδος παραμένει ζωντανό και παγκόσμιο. Εγώ συνήθως ανακαλύπτω νέα συγκροτήματα μέσα από τις playlists των συμμετεχόντων σε τέτοιες εκδηλώσεις. Πολλές από αυτές τις λίστες είναι δημόσια διαθέσιμες στο Spotify ή στο YouTube, και είναι πραγματικά αποτελεσματικός τρόπος να βρεις κάτι νέο χωρίς να ψάχνεις τυχαία ανάμεσα σε εκατοντάδες αποτελέσματα.

Τους νέους καλλιτέχνες είναι εύκολο να τους βρεις σε streaming πλατφόρμες, όπου οι αλγόριθμοι τους συνδέουν με παλαιότερες ηχογραφήσεις των Bauhaus ή των Sisters of Mercy. Αν ξεκινήσεις από ένα άλμπουμ και αφήσεις τη λίστα παρόμοιων καλλιτεχνών να δουλέψει, μέσα σε μία ώρα μπορείς να πέσεις πάνω σε αρκετά συγκροτήματα που δεν είχες ξανακούσει. Είναι καλό σημείο εκκίνησης για να δεις πώς η σύγχρονη σκηνή αναφέρεται στα κλασικά και πού αναζητά τη δική της φωνή. Παράλληλα, αξίζει να κατανοήσεις πώς η gothic μουσική διαμόρφωσε το στυλ και την αισθητική ολόκληρου του κινήματος, γιατί αυτοί οι δύο τομείς αναπτύχθηκαν μαζί από την αρχή.

Μουσική και ρούχα: τι έφερε το gothic rock στον τρόπο ντυσίματος;

Η σκηνή του gothic rock είχε από την αρχή τη δική της οπτική γλώσσα. Τα μαύρα ρούχα της δεκαετίας του '80 δεν ήταν τυχαία επιλογή ούτε μεταμφίεση, αλλά φυσική συνέχεια αυτού που ακούς στη μουσική: αργές κιθάρες, βαρύ μπάσο και στίχοι γεμάτοι ανησυχία. Μουσικοί και φαν έχτιζαν τις εμφανίσεις τους από ό,τι είχαν στα χέρια τους, δηλαδή δέρμα, δαντέλα, φαρδιά πουκάμισα και βαριές μπότες.

Από εκείνη την εποχή προέρχονται μερικές συγκεκριμένες επιλογές που έχουν μείνει μέχρι σήμερα. Δαντελένιες μπλούζες φορεμένες με δερμάτινο παντελόνι, ξεσκισμένα μανίκια, βαμβακερά πουκάμισα με φουσκωτά μανίκια, ψηλές κορδονάτες μπότες μέχρι τη μέση της γάμπας. Οι αναλογίες ήταν σημαντικές: πολύ ύφασμα πάνω και στενό κάτω, ή το αντίστροφο, φαρδιά φούστα με σφιχτό κορσέ. Δεν υπάρχει ένα μόνο σχήμα εδώ.

Σήμερα αυτές οι επιρροές επιστρέφουν με διάφορες μορφές. Δεν πρόκειται για αντιγραφή μιας συγκεκριμένης εμφάνισης από τα '80, αλλά για μια προσέγγιση στο συνδυασμό ρούχων: ανάμειξη υφών, αντιπαράθεση βαριών και λεπτών υφασμάτων, χτίσιμο ενός look γύρω από ένα δυνατό κομμάτι. Έχω παρατηρήσει ότι αυτή ακριβώς η αρχή της αντίθεσης λειτουργεί καλύτερα, γιατί δίνει συνοχή στο σύνολο χωρίς να μοιάζει με μεταμφίεση. Αν θέλεις να καταλάβεις καλύτερα πώς η γοτθική μόδα διαφέρει από άλλα ρεύματα, αξίζει να δεις τις βάσεις της.

Το gothic rock θυμίζει ότι τα ρούχα μπορούν να είναι σε αρμονία με αυτό που ακούς, χωρίς να χρειάζεται να δικαιολογείς τις επιλογές σου. Αυτή η νοοτροπία, και όχι μια λίστα συγκεκριμένων κομματιών, είναι η μεγαλύτερη συνεισφορά του στην alternative μόδα. Αξίζει επίσης να θυμάσαι ότι η αισθητική του goth και του punk έχουν κοινές ρίζες, αν και οι διαφορές μεταξύ goth και punk στυλ είναι ξεκάθαρες και αξίζει να τις γνωρίσεις.

Gothic rock με λίγα λόγια: μουσική, στυλ και κάτι παραπάνω

Το gothic rock είναι ένα είδος με ξεκάθαρες ρίζες στο post-punk, με δικό του ήχο και οπτική γλώσσα που έχει επιβιώσει δεκαετίες χωρίς να αλλάξει ο πυρήνας του. Δεν πρόκειται για μια παροδική τάση ή μια απλή περιθωριακή περιέργεια, αλλά για ένα ζωντανό κομμάτι της εναλλακτικής κουλτούρας, που εξακολουθεί να εμπνέει μουσικούς και ανθρώπους που χτίζουν το στυλ τους καθημερινά. Αν σε ενδιαφέρει η μόδα που μεγάλωσε μέσα από αυτή τη σκηνή, αξίζει να τη δεις από πιο κοντά.

Στο κατάστημα Gotyka θα βρεις ρούχα και αξεσουάρ που παραπέμπουν σε αυτή την αισθητική, από κλασικές μαύρες γραμμές μέχρι πιο σύγχρονες ερμηνείες του εναλλακτικού στυλ.