Πώς ήταν το γκοθ στην Πολωνία των 90s;

Υπαίθριες αγορές, υπόγεια κλαμπ και κασέτες με μουσική που σου έδινε κάποιος φίλος. Έτσι ξεκίνησε το γκοθ στην Πολωνία των 90s, και δύσκολα μπορείς να το συγκρίνεις με αυτό που γινόταν τότε στη Δύση.

Το γκοθ έφτασε στην Πολωνία μαζί με το άνοιγμα των συνόρων μετά το 1989, αλλά γρήγορα πήρε τη δική του μορφή, βαθιά επηρεασμένη από την τοπική πραγματικότητα. Αντί για μαγαζιά με έτοιμα subculture ρούχα, υπήρχαν τροποποιήσεις, παζάρια και εφευρετικότητα. Το αποτέλεσμα ήταν εκπληκτικά συνεκτικό, γιατί συνδύαζε δυτικές επιρροές με αυτό που ήταν διαθέσιμο εκείνη τη στιγμή.

Σε αυτό το άρθρο θα βρεις:

• από πού και πώς έφτασε το γκοθ στην Πολωνία και πώς ήταν η σκηνή εκείνη την εποχή
• τι φορούσαν και πώς έχτιζαν στυλιζαρίσματα χωρίς πρόσβαση σε δυτικά μαγαζιά
• πώς διέφερε η πολωνική εκδοχή του γκοθ από τη δυτική και τι έχει απομείνει από εκείνη την περίοδο μέχρι σήμερα

Ας ξεκινήσουμε.

Πώς έφτασε το γκοθ στην Πολωνία και πότε ξεκίνησαν όλα;

Το γκοθ ως υποκουλτούρα άρχισε να διεισδύει στην Πολωνία στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '80, αλλά η πραγματική του άνθηση ήρθε μετά το 1989. Το άνοιγμα των συνόρων έφερε πρόσβαση σε κασέτες με μουσική, ξένα περιοδικά και τις πρώτες επαφές με ανθρώπους από Ανατολή και Δύση. Μέσα από τη μουσική, κυρίως το post-punk και το darkwave, όλο και περισσότεροι ανακάλυπταν αυτό το στυλ και άρχιζαν να ψάχνουν κάτι πέρα από τον κλασικό ροκ ήχο.

Σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι τοπικοί ραδιοφωνικοί σταθμοί και εκπομπές που έπαιζαν alternative μουσική, καθώς και κασέτες που περνούσαν από χέρι σε χέρι. Κάποιος έφερνε από το Βερολίνο ή τη Βιέννη έναν δίσκο των The Cure ή των Sisters of Mercy, και η υπόλοιπη παρέα τον απορροφούσε σαν σφουγγάρι. Γύρω από τη μουσική άρχισε να διαμορφώνεται ένας συγκεκριμένος τρόπος ντυσίματος, που στην Πολωνία της δεκαετίας του '90 έμοιαζε λίγο διαφορετικός από τη Δύση, γιατί οι συνθήκες ήταν εντελώς άλλες. Αξίζει να θυμόμαστε ότι η αισθητική του γκοθ μέσα από τις δεκαετίες έχει διανύσει μεγάλη απόσταση από εκείνες τις πρωτοποριακές αρχές.

Πώς ήταν οι γκοθ εμφανίσεις στην Πολωνία της δεκαετίας του '90 και από πού έβρισκαν ρούχα;

Το γκοθ στην Πολωνία της δεκαετίας του '90 είναι ένα θέμα που δείχνει πόσο η δημιουργικότητα μπορεί να αναπληρώσει ένα γεμάτο πορτοφόλι. Τα καταστήματα με alternative ρούχα ουσιαστικά δεν υπήρχαν, και αυτό που έβρισκες στα συνηθισμένα μαγαζιά σπάνια ταίριαζε σε γκοθ εμφανίσεις. Ο κόσμος τα κατάφερνε όπως μπορούσε, και συχνά τα αποτελέσματα ήταν πραγματικά ενδιαφέροντα.

Μαύρα ρούχα από το παζάρι, παραλλαγές και εισαγόμενες σπανιότητες

Το παζάρι ήταν τότε το απόλυτο κέντρο για ψώνια. Στο Jarmark Europa στη Βαρσοβία ή στις τοπικές αγορές μπορούσες να βρεις μαύρα παντελόνια από συνθετικό ύφασμα, φαρδιές ζώνες με μεταλλικά καρφιά ή δερμάτινα μπουφάν από δεύτερο χέρι. Η ποιότητα ποίκιλλε, αλλά η τιμή άφηνε περιθώριο για πειραματισμό.

Οι παραλλαγές είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο. Ένα απλό μαύρο πουκάμισο αποκτούσε νέα κουμπιά, επιπλέον κορδόνια ή χειροποίητες αλυσίδες ραμμένες πάνω του. Όποια ήξερε να ράβει είχε σαφές πλεονέκτημα, γιατί μπορούσε να μετατρέψει οτιδήποτε σε κάτι που έμοιαζε βγαλμένο από δυτικό περιοδικό. Τα εισαγόμενα αντικείμενα, όπως δερμάτινα βραχιόλια με καρφιά ή γάντια από δίχτυ, κυκλοφορούσαν ανάμεσα στους φίλους σαν θησαυροί.

Τι φορούσαν και πώς τα συνδύαζαν χωρίς πρόσβαση σε δυτικά καταστήματα;

Βάση ήταν το μαύρο χρώμα σε όλες τις αποχρώσεις και υφές, από το ματ βαμβακερό μπλουζάκι ως τη γυαλιστερή συνθετική ύφανση. Σε αυτό προστίθεντο φαρδιά παντελόνια με ψηλή μέση, μερικές φορές με αλυσίδα στο βρόχο, ή μακριές φούστες από βαριά ύφανση που μπορούσες να βρεις σε κανονικό κατάστημα και απλώς να τις συνδυάσεις με την υπόλοιπη εμφάνιση.

Ο συνδυασμός βασιζόταν στη διαίσθηση και στην παρατήρηση των άλλων. Τα βαριά παπούτσια, συνήθως στρατιωτικά ή εργατικά, ταίριαζαν με σχεδόν τα πάντα και ήταν εύκολο να τα βρεις. Το σύνολο συμπλήρωναν κοσμήματα με σταυρούς ή πεντάγραμμα από το παζάρι και χειροποίητες τσάντες. Το αποτέλεσμα ήταν εκλεκτικό, και ακριβώς αυτό έδινε στις εμφανίσεις εκείνης της εποχής τη δική τους ατμόσφαιρα. Το ερώτημα αν η γκοθ υποκουλτούρα άντεξε στη δοκιμασία του χρόνου παραμένει εξίσου επίκαιρο σήμερα όσο και τότε.

Πού συναντιόταν η πολωνική γοτθική σκηνή και τι σήμαινε αυτό για την εμφάνιση;

Στα χρόνια του '90, το επίκεντρο της υποπολιτισμικής ζωής ήταν τα κλαμπ και τα καφέ στις μεγάλες πόλεις. Βαρσοβία, Κρακοβία, Βρότσλαβ, Τρίπολη, Λοτζ, κάθε μία από αυτές είχε το δικό της σημείο συνάντησης, συχνά ένα υπόγειο με alternative μουσική ή ένα rock club, όπου μπορούσες να βρεις κόσμο ντυμένο στα μαύρα. Εκεί ακριβώς διαμορφώνονταν οι τοπικές εκδοχές του στυλ, γιατί έβλεπες τους άλλους, παρατηρούσες λύσεις και ανταλλάσσατε επαφές με μοδίστρες ή πάγκους στις λαϊκές αγορές.

Η εμφάνιση ήταν στενά συνδεδεμένη με τα μέρη που συχνάζατε. Στις συναυλίες darkwave ή post-punk το παίξιμο ήταν πιο θεατρικό, μακριά παλτό, βαριές μπότες, πολύ ασήμι. Για καθημερινές συναντήσεις σε καφέ αρκούσε ένα μαύρο πουκάμισο για άντρες, εφαρμοστό παντελόνι και ένα μόνο έντονο αξεσουάρ. Δεν υπήρχε ένα και μοναδικό σετ, γιατί κάθε παρέα ανέπτυσσε το δικό της στυλ.

Τα φεστιβάλ και οι συναντήσεις έπαιζαν ξεχωριστό ρόλο. Τραβούσαν κόσμο από μικρότερες πόλεις, όπου η σκηνή ήταν τόσο μικρή που δύσκολα μπορούσε να υπάρξει. Για πολλούς ήταν η πρώτη επαφή με κάποιον που είχε πρόσβαση σε καλύτερα ρούχα ή ήξερε πώς να ράψει κάτι. Από εκεί ξεκινούσαν οι εμπνεύσεις που μετά ταξίδευαν πίσω στο Μπιαλίστοκ, το Ρζέσοφ ή το Οπόλε.

Σε τι διέφερε η πολωνική εκδοχή του gothic των 90s από αυτό που γινόταν στη Δύση;

Στη Δύση, καταστήματα με gothic ρούχα λειτουργούσαν ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του '80. Στην Πολωνία κάτι τέτοιο απλά δεν υπήρχε. Αυτό ανάγκαζε σε μεγαλύτερη δημιουργικότητα, αλλά σήμαινε επίσης ότι η πολωνική εκδοχή του στυλ ήταν πιο εκλεκτική και λιγότερο ομοιόμορφη από αυτό που έβλεπες σε φωτογραφίες από το Λονδίνο ή το Βερολίνο.

Οι δυτικές στυλιστικές επιλογές εκείνης της εποχής ήταν συχνά πιο δουλεμένες γύρω από συγκεκριμένα υποστυλ, όπως το βικτοριανό gothic ή το deathrock. Στην Πολωνία αυτά τα όρια θόλωναν, γιατί η διαθεσιμότητα υλικών ήταν εντελώς διαφορετική. Κάποια μπορούσε να φοράει μπότες από το deathrock, μια χειροποίητη φούστα σε vintage γραμμή και ένα μπουφάν από στρατιωτικό παζάρι, και κανείς δεν το έβλεπε ως στυλιστικό λάθος.

Παρατήρησα ότι αυτός ο αυτοσχεδιασμός έδωσε στην πολωνική σκηνή κάτι που έλειπε λίγο από τις δυτικές αντίστοιχες, δηλαδή άνεση στο να συνδυάζεις πράγματα από εντελώς διαφορετικές αισθητικές κατευθύνσεις. Τα αποτελέσματα ήταν μερικές φορές απρόσμενα, αλλά σπάνια βαρετά.

Τι επέζησε από εκείνη την εποχή και φαίνεται στις σημερινές στυλιστικές επιλογές;

Αρκετά από εκείνη την αισθητική ζουν μέχρι σήμερα, έστω και σε αλλαγμένη μορφή. Βαριές μπότες με χοντρή σόλα, φαρδιά μαύρα πουκάμισα, ασήμι αντί για χρυσό, στρώσεις υφασμάτων με διαφορετικές υφές, όλα αυτά επέστρεψαν και θα τα βρεις εύκολα στις σημερινές alternative στυλιστικές επιλογές. Αν θέλεις να καταλάβεις καλύτερα τις αρχές και τα στοιχεία της gothic μόδας, αξίζει να ρίξεις μια ματιά σε μια πιο εκτενή ανάλυση του θέματος.

Ένα στοιχείο επέζησε ιδιαίτερα καλά: η προσέγγιση στις τροποποιήσεις ρούχων και στο συνδυασμό κομματιών από διαφορετικές πηγές. Αγοράζεις κάτι από second hand, ράβεις διαφορετικό γιακά, προσθέτεις μεταλλικά στοιχεία, και έτοιμο. Δεν είναι θέμα προϋπολογισμού, απλώς αυτός ο τρόπος ντυσίματος έχει νόημα και δίνει ενδιαφέρον αποτέλεσμα. Να ξέρεις ότι μεταλλικά στοιχεία, καρφιά ή πόρπες μπορείς να βρεις σήμερα σε ραπτικά καταστήματα ή online για λίγα ευρώ, και μπορούν να αλλάξουν εντελώς την εμφάνιση ενός απλού μπουφάν ή ζώνης. Συχνό λάθος είναι η υπερβολή στην ποσότητα, τρία ή τέσσερα στοιχεία αρκούν για να φαίνεται το ρούχο σκεφτημένο και όχι τυχαίο.

Φαίνεται επίσης ότι η ελληνική σκηνή της δεκαετίας του '90 δίδαξε σε πολλούς την ευελιξία στο συνδυασμό αυτών που είχαν διαθέσιμα. Σήμερα αυτή η ικανότητα είναι πλεονέκτημα, όχι ανάγκη. Κάποια συνδυάζει βικτοριανή μπλούζα με στρατιωτικό παντελόνι, κάποια άλλη φοράει gothic αξεσουάρ με εντελώς καθημερινά ρούχα και αυτό επίσης λειτουργεί. Αυτή η ελευθερία στο συνδυασμό κομματιών από διαφορετικές τιμές και στυλ είναι ένα από τα πιο πρακτικά μαθήματα που άφησε εκείνη η εποχή, με ρίζες που φτάνουν βαθιά στην εξέλιξη της gothic μόδας μέσα από τις δεκαετίες. Ακόμα και ένα μόνο εντυπωσιακό αξεσουάρ, για παράδειγμα μια φαρδιά δερμάτινη ζώνη με πόρπη ή ένα ασημένιο κολιέ με γεωμετρικό μενταγιόν, μπορεί να δώσει σαφή κατεύθυνση σε ολόκληρη τη στυλιστική επιλογή χωρίς να χρειαστεί να ανακατασκευάσεις ολόκληρη τη γκαρνταρόμπα σου.

Το γκοθ στην Πολωνία των 90s - τι αξίζει να θυμάσαι

Η πολωνική γκοθ σκηνή των 90s αναπτύχθηκε μέσα από περιορισμούς και επινοητικότητα, όχι από έτοιμα σετ καταλόγου. Αυτό που δημιουργούνταν τότε από τροποποιήσεις και ευρήματα παζαριών είχε πολύ περισσότερη ατομικότητα από πολλά έτοιμα looks. Πολλές από εκείνες τις λύσεις, όπως τα layers, τα βαριά παπούτσια ή το ασήμι αντί για χρυσό, λειτουργούν εξαιρετικά και σήμερα.

Αν αυτή η αισθητική είναι κοντά σε αυτό που σου αρέσει να φοράς, ρίξε μια ματιά στο κατάστημα Gotyka, όπου θα βρεις ρούχα και κοσμήματα σε παρόμοιο πνεύμα, χωρίς να χρειαστεί να ψάχνεις σε παζάρια.